W 1887 roku Eliza Orzeszkowa kolejny raz przyjechała na lato nad Niemen, do Miniewicz. Nieco wcześniej powrócił tam z Syberii ich właściciel, Jan Kamieński z żoną i córkami. Na zesłaniu znalazł się, ponieważ jeden z okolicznych chłopów wydał, że w czasie powstania styczniowego był cywilnym naczelnikiem tamtejszego powiatu. Gdy Kamieńscy znaleźli się z powrotem w rodzinnych stronach ich młodsza córka, Stasia, wyszła za mąż za szlachcica zagrodowego, Klemensa Strzałkowskiego z Bohatyrowicz. Tym samym ich miłość stała się kanwą dla powieści „Nad Niemnem”, Klemens pierwowzorem Andrzeja Korczyńskiego, a jego ojciec – Benedykta.         Małżeństwo Strzałkowskich doczekało się dwójki dzieci. Córka, Zofia, jako […]

          Książę Eustachy Erazm Sanguszko zakochał się w żonie pisarza i podróżnika, Jana Potockiego, pięknej Julii z domu Lubomirskiej. Na wieść o jej śmierci w wieku zaledwie 27 lat (z powodu gruźlicy) postanowił ostatni raz zobaczyć ukochaną. W przebraniu przedarł się z Warszawy przez pruskie posterunki i zajeżdżając na śmierć konia, dotarł do Krakowa. Przyjechał, gdy trumnę „Giuletty la bella” już składano do grobowca. Po pogrzebie opłacił więc cmentarnych stróżów, wszedł, podniósł wieko trumny i pożegnał Julię. Kiedy umierał przeżywszy wybrankę serca o 50 lat, wypowiedział słowa: „Śmierci się nie boję, a jeżeli czegoś żałuję, to tego, że już Moskali […]

          Puszcza Nalibocka to nieprzebyte lasy, knieje pełne zwierzyny, błota, w których człowiek nie znający drogi może zgubić się, a nawet utopić. To w takim terenie podczas II wojny światowej działała partyzantka sowiecka, żydowska braci Bielskich i polskie oddziały Armii Krajowej.          Początkowo stosunki między Polakami a Rosjanami układały się poprawnie. To jednak trwało krótko ponieważ w polskie ręce wpadł ściśle tajny rozkaz z 30 listopada 1943 roku, który mówił o konieczności rozbrajania naszych oddziałów, a w razie stawiania oporu – rozstrzeliwaniu na miejscu. Odtąd sowieci rozbrajali Polaków i napadali na polskie wsie, mordując ludność i wywożąc łupy. Przeciwstawili się im […]

          Na ziemi podolskiej zachowało się wiele sławnych twierdz, które niegdyś broniły południowo-wschodniego skrawka Rzeczypospolitej przed niezliczonymi najazdami. Najsłynniejsze z nich to niewątpliwie Kamieniec Podolski i Chocim, leżące nieomal na kresach Kresów. Historia tych zamków, ich obrońców i mieszkańców jest bardzo długa, ale przecież nie mniej ważne warownie wzniesiono w Sidorowie, Okopach Świętej Trójcy, Barze, Paniowcach, Satanowie, czy Czarnokozińcach. A ile tam stoczono bitew i potyczek, ilu bohaterów i zwykłych ludzi związało z nimi swoje losy?

          W 1797 roku Franciszek Smuglewicz objął na Uniwersytecie Wileńskim nowo powstałą Katedrę Rysunku i Malarstwa. Wprowadzając wykłady z historii sztuki oraz tworząc programy do nauczania teorii rysunku i malarstwa, stworzył wileńską szkołę malarstwa. Jego wkład w kształcenie pokoleń artystów tak opisał XX-wieczny historyk sztuki, ratujący narodowe dzieła z pożogi II wojny światowej, Stefan Kozakiewicz: „Nie tylko na przełomie obu stuleci, ale daleko w głąb pierwszej połowy wieku XIX wpływ malarstwa rodzajowego, a zwłaszcza kompozycji historycznych Smuglewicza na młode pokolenie malarzy aspirujących do stworzenia sztuki narodowej był bardzo wielki…”. (zdjęcia archiwalne: https://lt.wikipedia.org/wiki/Pranciškus Smuglevičius)

          Czarnohora, Czeremosz, Pop Iwan, Dzembronia, Krzyworównia, Szpyci – te nazwy przyciągają egzotycznym brzmieniem. Nie znajdziemy ich na mapie Tatr. Są w ukraińskiej części Karpat. Jeszcze bardziej tajemniczo brzmią tytuły poszczególnych części wielkiej epopei huculskiej Stanisława Vincenza: „Barwinkowy wianek”, „Zwada”, „Prawda starowieku”, „Listy z nieba”. Tak jak te góry, zapowiadają przygodę, która poprowadzi w głąb wierzeń, tradycji i zwyczajów Hucułów. Powędrujmy na dalekie połoniny z bohaterami powieści i zobaczmy, co pozostało ze świata pisarza, który tak ukochał swoją rodzinną Czarnohorę. (zdjęcie archiwalne: https://pl.wikipedia.org/wiki/Huculszczyzna)

          Największy z wieszczów, Adam Mickiewicz, urodził się w Wielkim Księstwie Litewskim, na dzisiejszej ziemi białoruskiej, być może w Zaosiu, a może Nowogródku, w którym spędził najmłodsze lata. W obu tych miejscowościach działają dzisiaj poświęcone poecie muzea. Jego ziemia to również dzisiejsza Litwa. Tam, w Wilnie, studiował na uniwersytecie, w nieodległym Kownie pracował. Na tamtej ziemi pisał, marzył nad Świtezią, kochał w Tuhanowiczach i uczestniczył w obrzędzie dziadów w Solecznikach. Poznajmy legendy i prawdziwe historie o tym co, „… wszędzie cząstkę mej duszy zostawił”. (fragmenty utworów Adama Mickiewicza: poemat epicki „Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie” oraz wiersz „Do […]

          Adam Mickiewicz był niewątpliwie tym najsłynniejszym kresowym poetą, którego imię nierozerwalnie jest związane z Nowogródkiem, Wilnem i Kownem. Juliusz Słowacki to piękna historia nie tylko Krzemieńca, ale i tych mniej znanych śladów poety na Ukrainie. Zygmunt Krasiński spędzał letnie wakacje u babki, matki ojca, na dalekim Podolu. Oglądał ukraińskie czarnoziemy, bujną przyrodę i ruiny zamków, które zapełnił duchami swoich bohaterów. Dawne Kresy to wielka historia polskiej literatury romantyzmu. (zdjęcie archiwalne: https://pl.wikipedia.org/wiki/Kowno)

          Tak uwiecznił Adam Mickiewicz koncert Wojskiego, odegrany gdzieś w ostępach Puszczy Nalibockiej, kończący polowanie na niedźwiedzia. Ten kompleks leśny położony na zachód od Mińska, to także wielka historia walk polskich partyzantów w czasie II wojny światowej, ale dla nas, dziś, to pokryta bagnami, puszcza, w której szczęśliwiec zobaczy bobrowe żeremia i walki jeleni, napotka brodzącego w puszczańskich mokradłach łosia, a pechowiec natknie się na misia zdążającego gdzieś w stronę śródpuszczańskiego jeziora Kromań. Ta Radziwiłłowska puszcza, czasem literacko nazywana Wojskiego, to także ludzie i ich historie, często tragiczne, czasem owiane legendami, a kiedy indziej wzruszające, ale zawsze niezwykle ciekawe. Takich […]

          Najbardziej znane widoki dawnych Kresów kojarzą się z zamkami w Mirze i Nieświeżu. To także katedry lwowska, wileńska i kamieniecka, pałace w Postawach i Żołudku, dwory w Rajczy i Podorosku, to zabytkowe cmentarze na Łyczakowie i Rossie. Ale na tych ziemiach zachowało się wiele innych pamiątek przeszłości – pałaców, dworów i świątyń. To opowieść o tych mniej znanych miejscach, ale równie głęboko wpisanych w naszą historię. (zdjęcie archiwalne: https://pl.wikipedia.org/wiki/Postawy)