Dla wielu Polaków jest to miasto, o którym wiedzą tylko tyle, że istnieje. Natomiast mało kto zdaje sobie sprawę, że mieszka tam wielu naszych rodaków. W XIX stuleciu przyjeżdżali nad Łopań w poszukiwaniu pracy, byli i tacy, którzy zostawali tu, wracając z zesłania. Do dzisiaj w Charkowie jest czczona pamięć o polskich architektach, dzięki którym miasto zdobi wiele budowli. Na tamtejszym uniwersytecie wykładał Aleksander Mickiewicz, tam studiował przyszły Marszałek Polski Józef Piłsudski. Na starym gmachu tutejszej wszechnicy znajdują się tablice upamiętniające Henryka Siemiradzkiego, Mikołaja Giedroycia oraz pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej… (zdjęcie archiwalne: https://pl.wikipedia.org/wiki/Charkowski_Uniwersytet_Narodowy_im._Wasyla_Karazina)

          To opowieść nie tylko o najsłynniejszym przedstawicielu tej rodziny. Byli wśród niej inni godni pamięci. Mickiewiczowie to nie tylko Zaosie, Nowogródek, Wilno, ale także Krzemieniec, Kobryń i Charków. To również historia jednego z braci, rodzinnej „czarnej owcy” włóczącej się od Sewastopola po Kronsztad. To dzieje kilku miłości, wygnania i wielkiej poezji, ale też poczucia patriotycznego obowiązku u Adama, Franciszka i Aleksandra. To szacunek do ziemi i wierność obranym wartościom. To historia rodziny nierozerwalnie wpleciona w dzieje kresowych ziem.

          Najważniejszym miejscem dla katolików na Litwie pozostaje Ostra Brama, na Białorusi wielu pielgrzymów zdąża do tamtejszej Częstochowy, którym to mianem określa się sanktuarium w Budsławiu. Ale to przecież nie jedyne tak znane i znaczące miejsca kultu na Kresach. Nie można zapomnieć o sanktuarium Matki Bożej Berdyczowskiej czy Latyczowskiej. A jest jeszcze Jazłowiec na Podolu i Trokiele w ziemi lidzkiej… Jakże ciekawe są prawosławne klasztory w Żyrowicach na Białorusi, sanktuarium św. Eufrozyny w Połocku czy wielkie ukraińskie ławry: Kijowska, Poczajowska czy Świętogórska. (zdjęcie archiwalne: https://uk.wikipedia.org/wiki/Cобор_Почаївської_Лаври_(внутрішній_вигляд))

          Podążmy do Witebska szlakiem Marca Chagalla, który nie jest jedynym malarzem związanym z tym miastem. Nie można zapomnieć o Kazimierzu Malewiczu, ani o urodzonym tu Franciszku Dionizym Kniaźninie. A nieodległy Połock? Tam przecież znajduje się sanktuarium św. Eufrozyny Połockiej i jeden z najwspanialszych przykładów baroku wileńskiego – sobór św. Zofii. I tajemniczy kamień Borysowy leżący nad brzegiem Dźwiny. To wielokulturowe miasta, pełne interesujących zakątków i jeszcze ciekawszych historii z nimi związanych. (zdjęcie archiwalne: https://pl.wikipedia.org/wiki/Polock)

          Przyjechał tu Adam Mickiewicz, tu mieszkała rodzina Potockich. To tu Juliusz Machulski nakręcił jedną ze swoich najbardziej znanych komedii „Deja Vu”, której bohaterowie mieszkają w tutejszym eleganckim hotelu „Bristol”, ścigają się wokół pałacu Woroncowych i na sławnych Schodach Potiomkinowskich. Ale Odessa to też zapomniany stary cmentarz katolicki, polscy architekci i magnaci oraz turyści, którzy odwiedzają dzisiaj to zdobne „czarnomorską” secesją miasto i okoliczne limany. Nad największym z nich, Dniestru, leży winnica Szabo, założona przez… Szwajcarów, ale to już inna opowieść! (zdjęcie archiwalne: https://pl.wikipedia.org/wiki/Seweryn_Potocki)

          Ziemia pińska to dawna kraina zamieszkiwana przez Poleszuków, pełna kniej, moczarów i leniwie płynących rzek, tworzących szerokie rozlewiska. To kraj Marii Rodziewiczówny, Napoleona Ordy… Co pozostało z dawnej świetności miasta nad Piną? Czy zachowano tam pamięć przeszłości? Przetrwały jakieś zabytki? Co zburzono w ostatnim czasie? Jak działa Muzeum Poleskie? Czym wyróżniali się mieszkańcy tych ziem? Gdzie dobijały statki pasażerskie płynące z Czarnobyla? Na te i wiele innych pytań odpowiem, opowiadając historię tej ziemi i mówiąc o jej równie ciekawej teraźniejszości. (zdjęcie archiwalne: https://be.wikipedia.org/wiki/Пінск)

          Kilka lat temu w rodzinnym Berdyczowie otwarto nieduże muzeum poświęcone Josephowi Conradowi, zwanemu „Słowackim wysp tropikalnych”. Na Podolu w Pikowie, gdzie pochowano niegdyś Jana Potockiego, autora „Rękopisu znalezionego w Saragossie”, w miejscowej szkole odsłonięto niewielką ekspozycję poświęcono pisarzowi. W Wierzchowni na ziemi żytomierskiej od lat funkcjonuje maleńkie muzeum Honoriusza Balzaka, który przyjeżdżał tam do swojej ukochanej – Eweliny Hańskiej. Ci wielcy pisarze mają silne związki z dawnymi Kresami Rzeczypospolitej… (zdjęcie archiwalne: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wierzchownia_(Ukraina))

          Stolica Wielkiego Księstwa Litewskiego od zawsze przyciąga wspaniałymi budowlami i ludźmi, którzy przybliżają nam dawne historie, zaświadczając o wielowiekowym trwaniu miasta i życiu jego mieszkańców. Ale warto też zapoznać się dokładniej z historią wileńskich nekropoli, nie tylko tych powszechnie znanych, jak Rossa i Bernardyński, ale poznać dzieje dawnego cmentarza śś. Piotra i Pawła, Kalwarii Wileńskiej, Wojskowego na Antokolu, dawnego protestanckiego czy żydowskich kirkutów. Nad Wilią znajdziemy również cmentarz karaimski. I, jak mówią Anglicy, „last but not least” – Wilno jest miejscem, w którym znajdują się także groby królewskie. Dlaczego tam złożono szczątki polskich królowych: Barbary z Radziwiłłów i Elżbiety […]

          Brześć  i okolice – tak blisko a jednocześnie daleko. Dlaczego? Co wiemy o historii miasta rozłożonego nad prawym brzegu Bugu? Czy sięgało tu niegdyś Polesie? To tu zachowała się ciekawa architektura okresu międzywojennego. Tu można poznać bogatą historię twierdzy stojącej na granicy polsko-białoruskiej. To jedno z trzech najstarszych miast Białorusi leżące dla nas na wyciągnięcie ręki. Mimo że czas i II wojna światowa nie oszczędziły go ani jego okolic, można tu jeszcze znaleźć ciekawe miejsca związane z naszą historią, na przykład Wołczyn Poniatowskich i Skoki Niemcewiczów. W nieodległych Mokranach kończy się historia części sławnej Flotylli Pińskiej… zdjęcie archiwalne: (https://pl.wikipedia.org/wiki/Skoki_(rejon_brzeski))

          To tak zwana Strefa Wykluczenia. Nazwa wskazywałaby, że jest to teren niedostępny, ale czy tak jest w istocie? Czy można zobaczyć na własne oczy skutki tragedii z kwietnia 1986 roku? Czy mogą tam mieszkać znowu ludzie? Jakie tajemnice wyszły na jaw, kiedy zonę opuściły wojska radzieckie? Jak wygląda ta ziemia po białoruskiej stronie a jak po ukraińskiej? Co łączy Czernihów z Czarnobylem i wymarłe miasto Prypeć ze Sławutyczem? Czy żyją tam Polacy? Jakie historie można usłyszeć w owej „zonie widczużennja” nad którą góruje tytułowe Oko Moskwy? (zdjęcie archiwalne: https://uk.wikipedia.org/wiki/Чорно́бильська_катастро́фа)